HOME               AKTIVITETE               PUBLIKIME               INTEGRIMI               PYETJE & PERGJIGJE               BULETINE               RRETH NESH

Since 2003, the Albanian Institute for International Studies has been annually conducting studies on the level of knowledge, perceptions and attitudes of Albanian citizens as regards European Union related matters. The studies have systematically measured the perceptions and understanding of Albanian elite and society of the EU, the country’s integration process, the progress that has been made and expectations of eventual EU membership. The annual studies, based on an annual national survey and secondary research, have proven to be a valuable tool in terms of promoting local ownership of the integration process, and shaping policies and activities of 6 Albania and European Union various stakeholders. Based on feedback received from government bodies, the donor community and fellow civil society actors, the Albanian Institute for International Studies continues to conduct this study, reflecting in its research and analysis salient developments in Albania’s progress towards the EU, such as the Stabilisation and Association Agreement and visa liberalization. Back in 2003 when AIIS first gauged public perceptions on this issue, European integration was conceived by the political elite – and to a certain extent by the non-political one also - as a foreign policy issue exclusively. Albanian society conceived of EU integration as a miracle to be delivered by Brussels, thus failing to realise the tight link between EU integration and the country’s domestic restructuring, reform and democratization. The very fist study of perceptions and understanding of EU policies, institutions, and costs and benefits of the integration process coincided with the official opening of the negotiations on the SAA, on January 31st 2003. The negotiations went on for about three years and the SAA was finally signed on June 12th 2006. The ratification process came to an end in 2009 and the SAA is now fully in force as of April 2009.

In June 2008, the Albanian Institute for International Studies (AIIS) carried out its sixth survey on Albania's integration to the European Union. The level of support and information of the society at large regarding European integration is relevant as ever, both due to the fact that Albanian citizens will be both propagators and beneficiaries of accession, as well as due to the multitude of domestic, regional and EU developments at a time when Albania has entered a new qualitative stage in terms of development and institutional relationships with the European Union. In 2006 Albania signed the Stabilization and Association Agreement (SAA) the ratification of which is underway and is expected to be completed at the beginning of 2009. The Interim Agreement, which entered into force in December 2006, has also for two years now allowed Albania to benefit from the SAA's trade-related conditions and faced public finances and private enterprises with an increasingly open economy. In addition, an EU-Albania agreement on visa facilitation seeking to facilitate contact with the academia, civil society, and business communities in EU Member States was signed in September 2007 and has entered into force on 1 January 2008. Other significant related developments were also the receipt of NATO invitation at the Bucharest Summit and the ongoing ratification of the Membership Protocol, as well as the declaration of the independence of Kosovo and the changes in induced in regards to the regions' EU integration perspective. Despite the varying level of implementation and short-term tangible effects, these developments have constituted great achievements for a country transitioning out of one of the harshest and most isolated communist regimes in Europe.

Në qershor 2007, Instituti Shqiptar i Studimeve Ndërkombëtare (ISSHN) zhvilloi sondazhin e tij të pestë mbi integrimin e Shqipërisë në BE. Ndërsa katër sondazhet e mëparshme synonin matjen e perceptimeve, pritshmërisë dhe nivelit të njohurive të atyre grupeve që përbëjnë elitën e shoqërisë shqiptare, këtë herë u vendos të vlerësohen qëndrimet dhe njohuritë e qytetarëve të thjeshtë të Shqipërisë, të cilët tek e fundit do të jenë jo vetëm përfituesit kryesorë të anëtarësimit të Shqipërisë në BE, por edhe mbështetja vendimtare për suksesin e vendit në realizimin e qëllimit të anëtarësimit. Sondazhet e mëparshme kanë treguar që edhe grupet elitare të shoqërisë shqiptare, të cilët janë më të arsimuar dhe më të informuar kanë keqkuptime e konceptime të gabuara serioze rreth procesit të integrimit dhe asaj që Shqipëria mund të presë nga anëtarësimi në BE. Këto rezultate ishin në vetvete mjaft shqetësuese por ato ngrinin një pyetje edhe më shqetësuese: nëse elitat dhe grupet e informuara më mirë kanë një mungesë kaq serioze informacioni mbi procesin e integrimit, atëherë çfarë mund të pritet nga qytetarët e thjeshtë të Shqipërisë? Sa janë ata në dijeni të kushteve dhe kritereve që vendi duhet të plotësojë – dhe të çmimit që duhet të paguajë – për t’u bërë anëtar i BE-së? Megjithëse këto pyetje kanë qenë të rëndësishme gjatë gjithë kohës, tani ato kanë marrë një rëndësi tjetër, po të kemi parasysh se një vit më parë Shqipëria ka nënshkruar Marrëveshjen e Stabilizim Asociimit. Ndërkohë që më parë reformat e ndërmarra nga qeveria kishin një efekt jo shumë të ndjeshëm për popullsinë në përgjithësi, reformat që kërkohen në këtë fazë kritike të integrimit të Shqipërisë kanë shumë më tepër gjasa të ndikojnë në mënyrë të drejtpërdrejtë te të gjithë qytetarët e Shqipërisë. Ky ishte edhe motivi kryesor, që shtyu ISHSN për të vazhduar studimin e perceptimeve dhe realiteteve të integrimit të Shqipërisë duke ndryshuar grupin e të anketuarve, në sondazhin e tij të pestë. Për më tepër, krahas shtimit të interesit që ka sjellë nënshkrimi i MSA-së, zhvillimet e tjera në arenën ndërkombëtare e kanë shtyrë grupin e punës së ISHSN të mendojë se kishte ardhur koha për të testuar njohuritë e qytetarëve të thjeshtë shqiptarë për integrimin.

Kjo broshurë është pjesë e një projekti rajonal, të gjerë, me qëllim të dyfishtë: promovimin e rolit të bashkëpunimit rajonal në Evropën Juglindore e sidomos në vendet e Ballkanit Perëndimor , si një instrument i rëndësishëm për integrimin më të shpejtë evropian dhe zhvillimin e qëndrueshëm, si dhe për t’i dhënë shtytje bashkëpunimit dhe koordinimit të përpjekjeve për reforma dhe integrimin e tërë rajonit. Në kushtet kur globalizimi intensifikohet gjithnjë e më tepër, rritet edhe rëndësia e bashkëpunimit rajonal deri në nivelet më të ulëta, duke reflektuar interesat dhe sfidat e përbashkëta të aktorëve rajonalë. Në thelb, kjo ka të bëjë me nevojën e përpjekjeve dhe burimeve të përbashkëta, për të përballuar sfidat globale, kushtet ekzistuese dhe pengesat e ngjashme, madje gati të njëjta, për zhvillimin apo realizimin e qëllimeve kombëtare. Gjithsesi, kjo nuk është e mjaftueshme për një bashkëpunim të suksesshëm, nëse nuk ka edhe përkushtim politik për bashkëpunimin. Që nga fundi i viteve 1990, nismat politike që vinin kryesisht nga jashtë rajonit ishin pa dyshim një forcë e rëndësishme për krijimin e një klime pozitive të bashkëpunimit rajonal në Ballkan. Megjithatë, vetëm komunikimi mes të politikanëve nuk mjafton, pasi vullneti politik nuk është sferë ekskluzive e shtetasve dhe politikanëve. Po aq I rëndësishëm është edhe vendosja e kontakteve ndërmjet qytetarëve, komunave, komunitetit të biznesit, shoqërisë civile dhe institucioneve arsimore, shkencore dhe kulturore të Ballkanit Perëndimor. Në këtë fushë, falë veprimtarive në kuadrin e të disa nismave rajonale, është bërë një punë e konsiderueshme dhe e dobishme. Përpjekjet e tyre të përbashkëta duhet të vazhdojnë, edhe pse në një formë të transformuar institucionale. Të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor janë të vetëdijshme për rëndësinë e këtyre aktiviteteve, gjë që është reflektuar, për shembull, në gatishmërinë për të marrë pjesë në disa marrëveshje sektoriale (tregti, energji, transport, mjedis etj.), duke forcuar kështu pronësinë rajonale dhe nivelin e institucionalizimit të proceseve.

Një nga sfidat kryesore të procesit të integrimit europian e në veçanti të zbatimit të Marrëveshjes së Stabilizim Asocimit (MSA) ka të bëjë me zhvillimin ekonomik dhe me kapacitetet e vendeve aspirante për t’u përballur me tregun europian. Vendet e Ballkanit Perëndimor, si kandidatë të mundshëm të valës tjetër të zgjerimit të BE-së, shpesh kanë hasur në vështirësi të mëdha në aspektin e performancës dhe kapaciteteve të ekonomive të tyre. Në këtë aspekt, një nga sfidat kryesore të vendeve të rajonit mbeten strategjitë e zhvillimit rajonal dhe sidomos forcimi i rolit të ndërmarrjeve të mesme dhe të vogla (SME). Problemet shumta me të cilat përballet Shqipëria e kanë vënë tashmë komunitetin e biznesit dhe SME-të në vend para një situate mjaft të vështirë. Si rrjedhojë vihet re një status quo i qëndrueshëm përsa i përket zhvillimit ekonomik rajonal, me disparitete të theksuara zhvillimi, ambient të papërshtatshëm biznesi, papunësi etj. Në këtë kontekst, përgatitjet e Shqipërisë për zbatimin e MSA kanë nevojë jo vetëm për një debat gjithëpërfshirës (publik-privat) kombëtar mbi forcimin e kapaciteteve ekonomike dhe sfidat e integrimit, por edhe për një proces konsultimi rajonal nga i cili pritet të përfitohen eksperienca dhe praktikat e dobishme nga rajoni. Në veçanti, eksperienca e vendeve të Kartës së Adriatikut – Maqedonia dhe Kroacia, është me mjaft interes jo vetëm për arsye të stadit në të cilin ndodhet procesi i integrimit të tyre, por edhe për faktin se ekonomitë e tyre kanë karakteristika të përbashkëta me atë shqiptare. Të dyja këto vende ndajnë interesa dhe objektiva të përbashkët me Shqipërinë përsa i përket integrimit europian, zhvillimit të ekonomisë, zhvillimit të harmonizuar rajonal / rural dhe rolit të SME-vë në këtë kontekst. Nivelet e ndryshme të progresit të këtyre tre vendeve në përgjithësi (nga aspekti i zhvillimit ekonomik rajonal, progresit të SME-ve dhe vetë procesit të stabilizim asocimit) nënvizon nevojën për të shkëmbyer dhe konsultuar eksperiencën e deritanishme.

Aspirata e Shqipërisë për t'iu bashkuar Europës mori jetë që nga fillimi i viteve '90, menjëherë pas shembjes së regjimit komunist. Është mjaft domethënës fakti që për shqiptarët ideja e ndryshimit u njëhsua me bashkimin me familjen e madhe europiane, nëpërmjet jehonës së njohur "E duam Shqipërinë si gjithë Europa".Rruga e vetme për tu ndarë me izolimin tragjik dhe prapambetjen e thellë ekonomike u njëhësua me integrimin Europian, përmes ndërtimit të demokracisë dhe ekonomisë së tregut. Pas vendosjes së marrëdhënieve diplomatike të Shqipërisë me Bashkimin Europian në vitin 1990, të dy palët nënshkruan Marrëveshjen për Tregtinë dhe Bashkëpunimin në vitin 1992, e cila konkretizoi për herë të parë përpjekjet shqiptare për afrim dhe ndihmë nga Bashkimi Europian. Në vijim të kësaj marrëveshjeje, Shqipëria mundi të përfitonte nga regjimet preferenciale tregtare që Bashkimi Europian u ofronte vendeve të treta. Nga viti 1992 marrëdhëniet e Shqipërisë me Bashkimin Europian u bënë më të ngushta dhe u zgjeruan në disa fusha të ndryshme. Bashkimi Europian u bë donatori kryesor për Shqipërinë, duke ofruar mbështetje falas për zhvillimin e saj. Shqipëria nisi të përfitonte nga ndihmat e akorduara nga BE për vendet e Europës Lindore, të akorduara nga programi PHARE. Gjatë viteve 1991-1996 ndihma e përgjithshme e BE për vendin tonë llogaritet në rreth 511 milionë euro, një pjesë e së cilës përfshinte asistencë teknike, si konsulencë në sektorë të ndryshëm të ekonomisë e administratës, trainime e studime; ndërsa pjesa tjetër është akorduar për investime në infrastrukturë, në sektorin e prodhimit, në atë shoqëror, në administratën publike dhe në zhvillimin rajonal. Shqipëria dëshmoi premisa të mira për një zhvillim të shpejtë, të cilat rreth vitit 1995 i shtynë autoritetet të bënin hapat e parë për nisjen e negociatave për marrëveshjen e asocimit. Ky vit përkon edhe me anëtarësimin e Shqipërisë në Këshillin e Europës, akt që dëshmonte për kontributin e madh për demokracinë në Shqipëri.